Met deze prikkelende titel begint huisarts/leefstijlgeneeskundige drs. Martijn van der Waart op 16 maart j.l. in Apeldoorn zijn lezing.
Mogelijk denkt u als lezer: wat heeft leefstijl te maken met hemochromatose??
Het klopt dat er geen causaal verband is, maar ook voor hemochromatose patiënten geldt dat hoe gezonder zij hun lichaam houden, hoe beter zij kunnen functioneren. Het is eigenlijk een nuttige boodschap voor iedereen.
Drs. van der Waart legt aan de hand van de evolutie van de mensheid uit, dat die mensheid het grootste deel van de tijd in een omgeving heeft geleefd waar voedsel schaars was en waar men fysieke moeite moest doen om voedsel te bemachtigen, bijvoorbeeld door te gaan jagen.
Sinds de industriële revolutie en zeker de laatste 100 jaar hoeven we ons steeds minder fysiek in te spannen om eten te bemachtigen. En vandaag de dag is in West Europa en Noord Amerika 24 uur per dag voedsel te krijgen.
De voeding in onze 24-uurs economie is gemaksvoedsel; snel klaar te maken en om snel te eten. Er zitten bovendien veel suiker, calorieën en verzadigde vetten in, maar het bevat weinig vitaminen, mineralen en vezels. Aan 93 % van ons gemaksvoedsel is extra suiker toegevoegd. Bedenk daarbij dat we minder bewegen en het beeld is wel duidelijk.
Onderzoek wijst uit dat we 44 kg suiker per persoon per jaar eten. Verborgen o.a. in gezond-ogende kant en klaar producten die snel na werktijd uit de supermarkt worden meegenomen.
Bovenstaande levert ons chronische ontstekingen op door een ontregeld brein dat ongevoelig is geworden voor de normale verzadigingssignalen. Wat ons huidige voedingspatroon aan ziektes oplevert, volgt later in het verhaal van drs. van der Waart. Eerst neemt hij ons nog mee in de opbouw van onze hersenen.
Ons brein bestaat uit twee delen: het oerbrein (reptielenbrein en zoogdierenbrein) en het mensenbrein (neocortex).
Het reptielenbrein gaat over de automatische processen als reproductie, ademhaling en stofwisseling.
Het zoogdierenbrein (limbisch brein) regelt onze emoties, affectiviteit en de emotionele herinneringen.
Het mensenbrein onderscheidt ons van de dieren; hiermee denken we, plannen en leren we en we lossen er zaken mee op.
DIA Mandela
Ik hoor u denken, wat heeft bovenstaande in vredesnaam met leefstijl te maken???
Wel, we weten dat het oerbrein aan de ene kant vooral een voorkeur heeft voor prikkels, zoet, zout, vet en voor weinig bewegen. Dat brein is actief op zaterdagavond als we met een zak chips voor de TV zitten. En we weten ook dat de marketing voor voeding haar pijlen vooral richt op ons oerbrein; en…..dan is de conclusie niet moeilijk te trekken.
Inmiddels zijn er 10 miljoen chronisch zieken in Nederland:
- 1 miljoen mensen met diabetes Type 2
- 1,7 miljoen mensen met hart- en vaatziekten
- 2,8 miljoen mensen met hypertensie.
En er zijn 1 miljard mensen in de wereld met obesitas, tegenover 800 miljoen mensen met honger.
Drs. van der Waart vertelt wat de gezondheidsgevolgen zijn van obesitas en onze huidige voedingsgewoonten. Het kan leiden tot:
- slaapapneu
- cardiovasculaire ziekten
- overmatig maagzuur
- bepaalde vormen van kanker
- onvruchtbaarheid
- gewrichtsaandoeningen
- diabetes
- hypertensie
- dementie/angst/depressie.
Als je daarbij de kosten meerekent die obesitas-gerelateerde ziekten in Nederland met zich meebrengen (79 miljard per jaar), dan begrijpt iedereen dat het tijd is voor actie.
Wat kan een huisarts hieraan doen? Behalve het behandelen van deze obesitas-gerelateerde ziekten, houdt drs. van der Waart leefstijlconsulten naast zijn reguliere spreekuur waarbij hij gecombineerde leefstijlinterventie adviezen geeft. Hij stelt samen met de patiënt een behandelplan op waarbij diverse hulpmiddelen worden gebruikt zoals de leefstijlcheck, het leefstijlroer en diverse websites.
De consulten zouden alleen over gewichtsverlies kunnen gaan, maar een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) is succesvol gebleken. Hierbij worden alle gebieden van het leven bekeken. Het moge duidelijk zijn dat een ouder persoon met obesitas in een rolstoel andere adviezen krijgt dan een 18-jarige jongen met obesitas. Het doel is hetzelfde; de weg er naar toe is verschillend. Een ander voorbeeld is dat een patiënt die depressief is en geen interesse heeft voor zijn omgeving, eerst behandeld moet worden voor zijn depressie om daarna andere stappen te kunnen maken.
DIA leefstijlroer
Er zijn ook diverse medicijnen die gewichtstoename als bijwerking hebben, zoals:
- corticosteroïden
- bètablokkers
- antidepressiva
- antipsychotica
- anti epileptica
- antidiabetica
- analgetica (pijnstillers)
Inmiddels zijn er afgelopen jaren hulpmiddelen ontwikkeld om te helpen met afvallen. Er zijn afslanktabletten en medicatie per injectie beschikbaar. Daarnaast wordt bij extreem overgewicht de zogeheten bariatrische chirurgie toegepast, waarbij de maag een bandje kan krijgen, half verwijderd kan worden of omzeild kan worden waardoor inname van voedsel afneemt. De resultaten zijn heel divers. De huisarts kan besluiten om iemand te verwijzen naar een specialist indien er bepaalde behandelingen noodzakelijk of gewenst zijn.
Dia maag operatie mogelijkheden
Drs. van der Waart neemt ons vanuit de geschiedenis via de werking van het brein en de huidige stand van zaken langzamerhand mee richting de oplossingen.
Gewicht verliezen en dus gezonder worden in een omgeving waar weinig wordt bewogen en waar veel eten wordt gestimuleerd (een obesogene omgeving) is niet eenvoudig. De conclusie is wel dat het een gezamenlijke verantwoordelijkheid is om deze obesogene omgeving om te keren naar een gezonde voedingsomgeving. De overheid heeft een grote taak, maar ook de gezondheidszorg, de verkopers van voedsel, de landbouw, en ook wij, als bevolking.
Er zijn al diverse interessante acties geweest in landen om ons heen die wat hebben opgeleverd. In Schotland is de alcoholconsumptie omlaag gegaan, in Mexico het gebruik van suikerhoudende frisdranken en in Nieuw Zeeland is de tabakswetgeving zodanig aangepast dat het aantal rokers flink zal gaan dalen in de nabije toekomst.
Wat doet de Nederlandse overheid?
In 2018 is het Nationaal Preventie Akkoord gesloten. Daarbij moet wel worden vermeld dat de alcohollobby en de voedingsindustrie ook aan tafel zaten en of dat nou zo logisch was? Als aanwezige toehoorders hebben we het idee dat de overheid meer mag en kan doen.
Wat kunnen we zelf doen en wat is echt succesvol?
DIA “ wat kunt u zelf doen”
De lezing van drs. Van der Waart is interactief, aansprekend, stimulerend en hoopgevend. Hij wordt bedankt met een mooie bos bloemen.
G. Reiling-van de Kemp
