Leefstijl, u heeft er vast wel eens over gelezen of misschien bent u er actief mee bezig: met een gezonde leefstijl. Maar voor wie dat begrip nog niet helemaal op het netvlies heeft staan volgt hier een verhaal over wat dat begrip inhoudt en wat een gezonde leefstijl kan opleveren.
Misschien denkt u dat dit weer zo’n zweverig verhaal wordt over allerlei goed-bedoelde adviezen waar je als hemochromatose patiënt toch niets aan hebt. U doet er immers al alles aan om uw klachten te verminderen maar het levert weinig op, dus u zit niet te wachten op verhaaltjes over leefstijl. Maar als u toch nieuwsgierig bent, neem dan even de tijd om verder te lezen, want een gezonde leefstijl is voor iedereen, dus ook voor hemochromatose patiënten wel degelijk belangrijk. Niet alleen voor de klachten vanwege hemochromatose, maar ook om andere aandoeningen te voorkomen. Dus, toch maar even verder lezen?
Aanleiding voor dit verhaal is een onderzoek dat de Patiëntenfederatie niet zolang geleden heeft uitgevoerd onder een groep van bijna 10.000 mensen met een of meer chronische aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten en reumatische problemen. Ruim driekwart van de geïnterviewden denkt dat een gezonde leefstijl een positieve invloed heeft op hun aandoening. Ruim 90 % van alle deelnemers zegt zelf iets te doen qua leefstijl om de aandoeningen niet verder te laten verergeren, of nog positiever, om de klachten te verminderen.
Hemochromatose patiënten ervaren vaak de nodige klachten, zoals chronische vermoeidheid, ernstige gewrichtsklachten, suikerziekte en een aantal minder vaak voorkomende problemen. Juist voor deze groep levert een gezonde leefstijl vaak veel voordelen op, dus laten we eens kijken wat gezonde leefstijl betekent. Het is een combinatie van een aantal maatregelen die eigenlijk allemaal niet al te ingewikkeld zijn.
Voeding, waar dr. Cees van Deursen in IJzerwijzer 1/2023 een interessant verhaal over heeft geschreven met een aantal adviezen hoe je ijzer-opname zoveel mogelijk kunt beperken. Gezonde leefstijl is nog wat breder, zoals uit onderstaand lijstje blijkt:
- Zorg voor voldoende vocht inname, water is wellicht het beste en goedkoopste, maar (zwarte) thee en koffie zijn ook een goede aanvulling.
- Groenten, liefst gevarieerd, bevatten vitamines, mineralen en vezels. Eet bij voorkeur 300 gram per dag, zo mogelijk verspreid over lunch en avondeten.
- Fruit, ook vol vitamines, mineralen en vezels, 200 gram per dag is een goed advies, twee stuks fruit per dag; maar overdrijf het niet, want fruit bevat ook veel suiker. En voor hemochromatose patiënten geldt dat vitamine C-bevattend fruit (sinaasappelen, grapefruit) beter niet bij de maaltijd kan worden gegeten omdat het de ijzeropname bevordert.
- Vlees, met name rood vlees, kunnen hemochromatose patiënten beter laten staan of mondjesmaat eten; plantaardige en vega-gerechten bevatten ook de nodige eiwitten en zijn een uitstekende vervanger van vlees.
- Vermijd zoveel mogelijk suiker-bevattende producten, zoal koek, snoep, gebak, frisdrank.
- Gebruik zachte of vloeibare smeer-en bereidingsmiddelen waarin ‘goede’ vetten zitten.
- Eet volkorenproducten, zoals volkorenbrood, volkoren pasta, zilverrijst.
- Beperk het gebruik van zout en vermijd heel zoute voedingswaren.
Roken is eigenlijk voor iedereen uit den boze. Het is inmiddels algemeen bekend dat het slecht is voor hart- en bloedvaten en kankerverwekkend, je conditie wordt aantast, kortom, er is maar één goed advies in dezen: niet aan beginnen of zo snel mogelijk mee stoppen.
Alcohol is ook niet helemaal zonder gevaar. Lange tijd was de gedachte dat 1-2 glaasjes per dag voor mannen en 0-1 voor vrouwen (eigenlijk wel gek, dat verschil!) geen kwaad kan. Daar komt men steeds meer op terug. Een glas per dag zou nog kunnen, maar geheel onthouden, alcohol-vrije dranken nuttigen, is toch het beste. Een (teveel) aan alcohol kan talloze problemen veroorzaken, van leverlijden tot en met allerlei vormen van kanker.
Bewegen is ook een onderdeel van een gezonde leefstijl. Het advies is om tenminste 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning te doen en een paar keer per week spier-en botversterkende oefeningen. Wandelen en fietsen zijn uitstekende vormen van matig intensieve activiteiten. Als je verder wil gaan, dan is het beoefenen van een sport vaak een goede methode om spieren en botten te versterken.
Ontspanning, het voorkomen van stress, is een belangrijke leefstijl factor. Chronische stress kan ontstekingen veroorzaken, maar ook vermoeidheid, stemmingswisselingen, migraine, gewrichts- en spijsverteringsklachten opleveren. Dus, zorg voor voldoende ontspanning; hobby’s, meditatie of yoga kunnen ook bijdragen aan minder stress en meer ontspanning.
Slaap, voldoende maar ook ‘goede’ slaap, is een belangrijke leefstijl factor. Koffie ’s avonds laat kan betekenen dat je minder snel in slaap valt. Alcohol en eten vlak voor het slapen gaan bevorderen in de regel geen ‘goede’ nachtrust. Onvoldoende of verstoorde slaap heeft een negatief effect op wilskracht, leidt tot spierverlies en maakt dat je onvoldoende fit aan de dag begint.
Sociaal, het onderhouden van contacten, met familie en vrienden; het voorkomt vereenzaming, het kan je wereldbeeld verrijken en het kan je stimuleren tot het ondernemen van activiteiten die bijdragen tot een gezonde leefstijl.
Bovenstaande elementen zijn opgenomen in een ‘leefstijlroer’, dat door de Vereniging Arts en Leefstijl is opgesteld en het is te vinden op het internet. Er zijn publicatierechten aan verbonden; vandaar dat ik het hier niet integraal als een mooi plaatje kan opnemen.
Een gezonde leefstijl is voor iedereen een aanrader, niet alleen voor gezonde mensen maar ook, en juist, voor mensen die chronische aandoeningen hebben zoals hemochromatose patiënten. Het kan bestaande klachten doen verminderen of op zijn minst niet verder laten verergeren.
Gezonde leefstijl krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht. Huisartsen maken hun patiënten daarop attent en proberen hen met gerichte adviezen en begeleiding naar een gezondere leefstijl te leiden. Een van die huisartsen is Karel Bos, die al ruim 20 jaar met dit onderwerp bezig is. In een recent artikel vertelt hij dat hij 20 jaar geleden 2000 patiënten had en nu ruim 3000, maar hij heeft het toch minder druk. Niet omdat hij minder tijd aan zijn patiënten besteedt, maar het wel anders heeft aangepakt. Al zijn patiënten krijgen aan het eind van elk huisartsbezoek het ‘Leefstijlroer van Arts en Leefstijl’ mee. Daarin staan al die adviezen zoals boven beschreven. En hij vraagt hen met welke van deze adviezen ze aan de slag willen gaan. En het helpt kennelijk, gelet op de minder frequente bezoeken aan hun arts.
Inmiddels is er ook steeds meer wetenschappelijke onderbouwing voor de effecten van een gezonde leefstijl. Het Nederlands Innovatiecentrum voor Leefstijlgeneeskunde heeft in december 2019 een rapport gepubliceerd waarin effecten staan beschreven van een gezonde leefstijl. De meest in het oog springende positieve effecten worden gezien bij:
- Diabetes: het voorkomen van deze ziekte, maar ook het beter behandelen met minder of helemaal geen medicatie. Het kan per patiënt verschillen waarop qua leefstijl het accent moet liggen.
- Hart- en vaatziekten, met name een hartinfarct, zijn duidelijk gekoppeld aan leefstijl met name bewegen; ook niet roken en gezonde voeding kunnen deze aandoeningen helpen voorkomen.
- Maag, darm- en leverziekten, zoals het prikkelbare darmsyndroom, maar ook galstenen, leverproblemen, ze kunnen worden veroorzaakt door overgewicht en beperkte lichaamsbeweging.
- Geestelijke gezondheid wordt mede bepaald door leefstijl. Depressies, angsten en andere mentale stoornissen gaan vaak hand in hand met lichamelijke problemen die weer het gevolg zijn van een ongezonde leefstijl.
- Nierziekten, zoals nierfalen, worden in hoge mate bepaald door leefstijl, met name de voeding en vooral te veel zout is een belangrijke oorzaak van nierproblemen.
- Dementie is een van de nieuwste ‘hot topics’ als het gaat om leefstijl. Het is een complex onderwerp omdat er heel wat factoren een rol lijken te spelen bij het ontstaan van dementie: opleidingsniveau, hoge bloeddruk, overgewicht, depressie, diabetes, te weinig bewegen, roken, sociale isolatie, maar ook slaaptekort, stress en overmatige alcohol-consumptie.
Kortom, leefstijl, een gezonde leefstijl, is weliswaar geen garantie op een zorgeloos leven want er spelen ook aangeboren factoren een rol bij talloze gezondheidsproblemen, maar één ding is wel duidelijk: je kunt zelf een belangrijke bijdrage leveren aan een zo goed en gezond mogelijk leven door de leefstijladviezen ter harte te nemen. Dus vandaar de titel van dit verhaal, maar nu met een uitroepteken: ‘een gezonde leefstijl, goed voor u!’
Menno van der Waart
Geraadpleegde literatuur:
Wetenschappelijk bewijs leefstijlgeneeskunde, Nederlands Innovatiecentrum voor Leefstijlgeneeskunde, Lifestyl4Health, December 2019.
Gezonde leefstijl en preventie, onderzoek Patiëntenfederatie, december 2022.
Medicijnen of leefstijlinterventie bij obesitas? Willem Assendelft, NTvG, 166, D7024,2022.
En verder diverse artikelen via het internet, o.a. bij het RIVM, onder de kop ‘leefstijl’.
En adviezen van Drs. Martijn van der Waart, (leefstijl)huisarts in Hengelo.
